الف: تهيّه ترجمه‌هاي چاپي قرآن

براي اطلاع از محتواي ترجمه‌هاي چاپ شده، و به منظور جلوگيري از اشتباهات گذشتگان، مركز نخست به تهيه نسخه‌هاي قرآنهاي ترجمه شده به زبانهاي مختلف اقدام نمود كه تا كنون تعداد آنها به 5280 جلد مي‌رسد كه توسط 1195 مترجم به 108 زبان ترجمه شده است كه فهرست اجمالي آن ضميمه همين گزارش است.

    ب: تهيه شناسنامه اجمالي ترجمه‌ها

براي شناسايي ترجمه‌ها چه از نظر صحت و اتقان و چه از نظر شيوايي و رسايي و چه از نظر ويرايش و نگارش، براي هر قرآن شناسنامه‌اي مجزّا تهيه شده كه در آن محورهاي مختلفي مورد ارزيابي قرار گرفته است، از جمله: سوابق مترجم، كيفيت ترجمه، ميزان آگاهي مترجم از زبان مبدأ و مقصد، منابع مورد استفاده در ترجمه، تعريف و تقريظ ديگران بر آن ترجمه، نقطه نظرها و ديدگاه‌هاي مذهبي مترجم، كيفيت چاپ آن از نظر بي‌غلط بودن و مسائل ديگر.

   ج: آرشيو مقالات و بحث‌هاي نظري ترجمه قرآن

بدون شك، اطلاع از نقد و نظرها در مورد ترجمه‌هاي قرآن و كيفيّت آنها، يكي از اقدامات لازم در اين زمينه است. به همين جهت تحقيق و جست‌وجو در مطبوعات داخلي و خارجي پيرامون نقطه نظرهاي ارائه شده در رابطه با ترجمه‌هاي چاپ شده قرآن و مباحث نظري ترجمه براي اطلاع از محتويات ترجمه‌ها و كيفيّت آنها انجام گرفته، كه روي هم رفته تعداد مقالات آرشيو شده در اين زمينه بالغ بر 3500 مقاله مي‌باشد كه قريب 900 مقاله آن نقد ترجمه‌هاي فارسي قرآن است كه با نقد مرحوم شهيد مطهري بر ترجمه مرحوم ابوالقاسم پاينده شروع مي‌شود و بقيه نقد ترجمه‌هاي متأخر است و بيش از 2600 عدد از اين مقالات به زبانهاي: انگليسي، آلماني، فرانسه، اسپانيولي، ايتاليايي و عربي مي‌باشد.

    د : ترجمه‌هاي انجام شده و در دست انجام

مركز تاكنون ترجمه قرآن به زبانهاي: انگليسي، فرانسه، اسپانیایی، تركي آذربايجاني، چيني و تركي‌استانبولي را به انجام رسانده كه برخي از آنها هم اكنون در كشورهاي آمريكا، فرانسه، انگلستان، كانادا، هند و آذربايجان در دست چاپ و انتشار است. ذيلا به ويژگيهاي ترجمه‌هاي انجام شده در مركز اشاره مي‌شود:

ترجمه انگليسي

از چاپ اولين ترجمه قرآن مجيد به زبان انگليسي كه در سال 1648 م توسط آلكساندر راس از روي ترجمه فرانسوي دوريه انجام گرفت، حدود سه قرن و نيم مي‌گذرد. دومين ترجمه قرآن به زبان انگليسي، حدود 90 سال بعد از آن به چاپ رسيد. اين ترجمه كه جرج سيل آن را از روي متن عربي انجام داده بود، بيش از 150 سال در ميان انگليسي زبانان، بي‌رقيب بود و بارها در انگلستان و آمريكا به چاپ رسيد. از اواخر قرن نوزدهم به بعد، ترجمه‌هايي جديد از قرآن كريم به بازار عرضه شد، كه تاكنون آمار آنها به 80 ترجمه رسيده است. كمتر سالي مي‌گذرد كه در آن، يك يا چند ترجمه به زبان انگليسي عرضه نشود. به رغم اينكه در طول قرون گذشته مترجمان قرآن تجربه‌هاي فراواني در اين كار به دست آورده و آثار ارزشمندي از خود بر جاي گذاشته‌اند، كمتر ترجمه‌اي به چشم مي‌خورد كه از كاستيها و مسامحات خالي باشد. به همين سبب مؤسسه فرهنگي ترجمان وحي بر آن شد تا با كمك گرفتن از افراد خبره، به ترجمه‌اي كه از دقت، سلاست و رواني برخوردار باشد اقدام كند. براي اين كار، جناب آقاي سيد علي قلي قرايي، سردبير پيشين فصلنامه انگليسي «توحيد» كه در ترجمه متون ديني سابقه‌اي طولاني دارد انتخاب و كار آغاز گرديد. پس از گذشت پنج سال تلاش، به خواست خدا ترجمه پايان يافت و به چاپ رسيد. براي آگاهي از ويژگيهاي اين ترجمه تذكر نكات زير لازم است :

1. ترجمه با نثري سليس و روان و خالي از واژگان متروك و كهن نگارش يافته است.

2. اين ترجمه بر اساس منابع مهم تفسيري، به ويژه تفاسير مأثور از امامان اهل بيت عليهم السلام انجام گرفته است.

3. در اين ترجمه از جديدترين نظريه‌هاي علمي درباره فن ترجمه استفاده شده است.

4. از دخالت دادن تعصبات فرقه‌اي در ترجمه و توضيحات پرهيز شده است.

5. چنانچه در آيه قرائت يا تفسير ديگري وجود داشته كه از اهميت برخوردار بوده، به آن قرائت يا تفسير نيز اشاره شده است.

6. ترجمه و متن در دو ستون موازي قرار گرفته‌اند، به گونه‌اي كه هر بخشي از متن كه در يك سطر آمده ترجمه آن نيز در سطر مقابل قرار گرفته است. اين روش در ترجمه‌هاي قبلي سابقه نداشته است.

7. واژه نامه، فهرست اصطلاحات و علايم وقف در پايان ترجمه آمده است.

اميد است اين ترجمه در راستاي اتخاذ مبنايي علمي در ترجمه قرآن به زبانهاي گوناگون دنيا، گامي اصولي و تعيين كننده باشد.

بر اين ترجمه دو تقريظ نوشته شده است؛ يكي توسط پروفسور حامد الگار از كاليفرنيا و ديگري به وسيله آقاي لگن هاوزن، و نيز دو جايزه ارزشمند را به خود اختصاص داده كه يكي جايزه جهاني كتاب سال 1382 و ديگري انتخاب به عنوان كتاب سال حوزه عليمه قم است.

ترجمه و تفسير قرآن مجيد به زبان فرانسه

قرآن مجيد تاكنون سي و دو بار به زبان فرانسه ترجمه شده است. برخي از اين ترجمه‌ها، به خصوص نخستينِ آنها كه به وسيله خاورشناسان انجام شده، عاري از جهت‌گيري‌هاي عقيدتي نيست. برخي ديگر، كه همچنان دستاورد خاورشناسان است، از لحاظ محتوا و درك معاني قرآن داراي ضعفهايي است. دسته سوم نيز، كه اغلب به وسيله خود مسلمانان انجام شده، فاقد زباني پيراسته است. از اين رو مؤسسه فرهنگي ترجمان وحي، درصدد برآمد ترجمه نويني به زبان فرانسه ارائه دهد كه نقصهاي مذكور در آن راه نيافته باشد، و خوشبختانه توانست در اين مهم از همكاري آقايان يحيي علوي(كريستيان بنو) مسلمان فرانسوي الاصل و دكتر در فلسفه و عرفان اسلامي، و جواد حديدي، داراي تحصيلات حوزوي و درجه دكتري در زبان و ادبيات فرانسه، بهره‌مند گردد. كتاب حاضر، در 624 صفحه، كه ترجمه و شرح سوره‌هاي فاتحه و بقره را در بر دارد، نتيجه سه سال كار مشترك آنان و شامل بخشهاي پنجگانه زير است :

1. ترجمه فرانسوي آيات همراه با متن عربي آنها.

2. شرح مطالعات و تحقيقات مترجمان در مورد هر كلمه يا آيه، همراه با بسامد كلمات در سوره‌هاي دوگانه.

3. ترجمه كلمه به كلمه آيات در ستونهاي دو رديفي.

4. واژه‌نامه بسامدي عربي - فرانسه سوره‌هاي دوگانه.

5. واژه‌نامه بسامدي عربي - فرانسه سوره‌ها.

كوشش بر آن بوده است كه ترجمه‌اي اصيل، بدون اقتباس از ترجمه‌هاي فرانسوي پيشين و فقط با توجه به تفاسير و منابع عربي، كه فهرست آنها در پايان كتاب آمده است، ارائه شود. چنين كاري در زبانهاي اروپايي تاكنون سابقه نداشته است. اميد آنكه خداوند توفيق دهد تا مجلدات ديگر ترجمه نيز(جمعآ در پنج مجلد)، يكي پس از ديگري منتشر گردد.

درباره اين ترجمه هم دو نقد ارزشمند در مطبوعات فرانسه به چاپ رسيده كه ترجمه آنها در مجلّه ترجمان وحي شماره‌هاي 11 و 12 چاپ شده است.

ترجمه قرآن مجيد به زبان تركي آذربايجاني

تاكنون بيش از يكصد بار قرآن كريم به لهجه‌هاي گوناگون زبان تركي ترجمه شده است كه از ميان آنها ده نوع به زبان تركي آذربايجاني اختصاص دارد. برخي از اين ترجمه‌ها، به خصوص ترجمه‌هاي كلاسيك تركي آذربايجاني، از لحاظ محتوا، انعكاس معاني، مطابقت افعال در ترجمه و متن و انتخاب معادل دقيق واژگان در سطحي عالي قرار دارند، ولي از حيث زبان و ادبيات داراي ضعفهايي هستند.

ترجمه‌هاي معاصر، به عكس ترجمه‌هاي كلاسيك و كهن، اگرچه داراي نثري شيوا و سليس و ادبياتي فني هستند، امّا از لحاظ محتوا و انتخاب معادل، لغزشهايي دارند. نفوذ سليقه‌هاي مذهبي و عقيدتي در اين گونه ترجمه‌ها مزيد بر علت شده است. از اين رو مؤسسه فرهنگي ترجمان وحي درصدد برآمد با توجه به نياز مسلمانان آذربايجان و ترك‌زبانان، ترجمه‌اي جديد به زبان تركي آذربايجاني تدوين كند كه حتي الامكان شامل نكات مثبت ترجمه‌هاي پيشين و عاري از عيب و نقص و لغزش آنها باشد. خوشبختانه پس از پنج سال تلاش توانست با همكاري آقاي رسول اسماعيل‌زاده دوزال كه داراي تحصيلات فقه و حقوق و تحقيقات توركولوژي است، و با ياري گروه مطالعات قرآني مؤسسه فرهنگي ترجمان وحي ترجمه قرآن را به زبان تركي آذربايجاني با سه الفباي سيريليك(كريل) و الفباي اصيل تركي(الفباي عربي) و الفباي لاتيني به چاپ برساند. ترجمه حاضر به شكل آكادميك و مستقيمآ از متن اصلي قرآن و با نثري شيوا و سليس، بدون دخالت دادن سليقه‌هاي مذهبي و عقيدتي، و مطابق با آخرين پژوهشهاي قرآني و يافته‌هاي تفسيري و علمي به علاقه‌مندان عرضه شده است.

 هـ: تدوين كتاب‌شناسي جامع ترجمه‌هاي فارسي مخطوط

به شهادت اسناد و مدارك تاريخي، اوّلين ترجمه قرآن مجيد، به زبان فارسي انجام گرفته است و ايرانيان با عشق و علاقه وافري كه به دين مبين اسلام و كتاب آسماني قرآن داشته‌اند، همواره به اين امر مقدس همت گمارده‌اند، اما تا كنون آمار جامعي نسبت به نسخه‌هاي خطي ترجمه فارسي كه در سراسر جهان و در موزه‌ها و مراكز مختلف علمي و فرهنگي نگهداري مي‌شود ارائه نشده است. اكنون در مؤسسه فرهنگي ترجمان وحي طرحي در دست انجام است كه حاصل آن شناسايي كليه نسخه‌هاي موجود از ترجمه قرآن به زبان فارسي است كه در نقاط مختلف جهان نگهداري مي‌شود. هم اكنون جلد نخست آن كه قريب يك هزار ترجمه مخطوط فارسي را معرفي كرده، چاپ و منتشر شده است.

  و: تدوين كتاب‌شناسي توصيفي ترجمه‌هاي چاپي

خوشبختانه آمار ترجمه‌هاي چاپي قرآن در مركز به حدي رسيده كه مي‌توان براي زبانهاي مختلف، كتاب‌شناسي توصيفي تأليف و مخاطبين آن زبان را با كيفيت ترجمه‌هاي چاپ شده از آن زبان آشنا نمود. اين كار براي زبانهاي فارسي، انگليسي و اردو كه از آمار بيشتري برخوردارند در دست انجام است.

ترجمان وحي نشريه تخصّصي

ترجمان وحي دو فصلنامه‌اي است كه در پايان تابستان و زمستان هر سال از سوي مؤسسه فرهنگي ترجمان وحي منتشر مي‌شود و تاكنون 23 شماره از آن منتشر شده است. هدف از انتشار اين مجله تقويت بنيه علمي مترجمان، اطلاع رساني در زمينه مباحث نظري ترجمه قرآن در سطح جهان، بررسي و نقد ترجمه‌هاي قرآن و استفاده از نظرات و تجربيات مترجمان و محققان علوم قرآني است.

موضوعاتي كه مجله ترجمان وحي به آنها مي‌پردازد:

1. مقالات نظري درباره مباني ترجمه.

2. مقالات نظري درباره فهم متون مقدس، از جمله فهم و تفسير قرآن كريم.

3. معرفي، بررسي و نقد ترجمه‌هاي قرآن كريم به زبانهاي مختلف.

4. معرفي تازه‌ترين ترجمه‌هاي قرآن كريم به زبانهاي معروف و زنده دنيا.

5. معرفي و آشنايي و گفت‌وگو با مترجمان زنده قرآن كريم.

6. انتشار بخشهايي از ترجمه‌هاي انجام يافته در مركز.

7. درج اخبار پژوهشي مربوط به ترجمه قرآن كريم.

8. طرح و بررسي آراي اسلام‌شناسان مسلمان يا مستشرقان درباره تاريخ، زبان و علوم قرآني.

ترجمان وحي از مقالات تحقيقي و علمي كه درباره ترجمه‌هاي قرآن باشد، اگرچه به زباني غير از فارسي نوشته شده باشد، استقبال مي‌كند.